Sự kiện Google gởi thông báo pháp lý đến các nhà văn, nhà thơ Việt Nam quả thực là một... sự kiện khi có thể khiến cho giới văn nhân thi sĩ phát cuồng và cả giới báo chí phát điên. Chuyện là vầy...



Cuối tháng 6/2009, một số nhà văn, nhà thơ Việt Nam nhận được một bản thông báo pháp lý gởi từ Google Inc. cho biết hiện đang có một vụ kiện tập thể giữa Google và các nhà xuất bản, tác giả xứ Huê Kỳ, có liên quan đến các quốc gia khác. Cầm bản thông báo toàn thuật ngữ pháp lý, một loạt văn thi sĩ hồn vía lên mây, cứ ngỡ mình bị Google kiện, liền cấp tốc tự kiểm điểm. Sau khi thấy mình hỏng có làm gì bậy bạ bèn mắt tròn mắt dẹt tự hỏi chuyện gì đang xảy ra.

Trước đó ít lâu, họ cũng nhận được một lá thư mời ủy thác quyền và một giấy ủy thác quyền từ Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả văn học Việt Nam (Sau đây gọi tắt là Trung tâm hoặc VLCC) theo đó thì Trung tâm sẽ làm đại diện cho họ trong việc thu tiền thù lao hoặc thu tiền bồi thường khi tác phẩm của họ được hay bị sử dụng. Tất nhiên là để đổi lại, Trung tâm sẽ trích 20% số tiền đó làm quản lý phí, cũng giống như bên Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) trích % trên số tiền tác quyền của nhạc sĩ mà đơn vị này thu được.

Cầm mấy tờ giấy trên tay, mấy ông anh nhà văn, nhà thơ điện thoại hỏi tớ: "Em biết chuyện gì hông?". Dạ, thưa các anh, em biết chớ! Chuyện là ông tướng Google đang bị một mớ tác giả, nhà xuất bản bên Mẽo lôi cổ ra tòa vì đã vi phạm bản quyền tác phẩm in ấn trong dự án thư viện sách GoogleBooks.

Số là hồi cuối năm 2004, Google công bố dự án GoogleBooks, theo đó hắn sẽ scan hết tất cả các cuốn sách trên thế giới, lập thành cơ sở dữ liệu để mọi người có thể truy cập, xem giới thiệu và nếu trả tiền thì có thể xem được toàn bộ nội dung sách hoặc in ra mà đọc. Thuở ấy tớ rất ủng hộ dự án này bới tớ thực sự rất lười đi mua sách. Mỗi lần đi mua sách, tớ gom cả chồng, đọc mệt nghỉ chứ không mua lắt nhắt từng cuốn. Lin Chu nhà tớ siêng hơn, thấy cuốn nào hay hay là lụm nên tính ra bọn tớ cũng có nhiều sách để coi. Có điều, nếu so sánh giữa việc phải đi mua sách với việc click một cái là xem được thì cá nhân tớ sẽ chọn cái sau vì tớ... không nỡ xa cái laptop của tớ chút nào.

Vấn đề là, sau khi công bố dự án, gã "Cu lì" tiến hành scan cả triệu bản sách (nhiều trong số đó là sách đã hết hạn bản quyền) trong đó có cả mớ sách có bản quyền, sách đang được bày bán. Rứa là các đại gia trong lĩnh vực xuất bản của Mỹ, Pháp, Đức xông vào kiện Google trong khi gã này ra sức khẳng định là mình hỏng có làm gì vi phạm pháp luật hết. Hờ, hỏng có làm gì mà sao sau đó phải cho luật sư tới liên hệ với các nhà xuất bản, đề nghị thỏa thuận bên ngoài tòa án? Chỗ này phải mở ngoặc giải thích chút kẻo bà con chưa hiểu có thể hiểu nhầm - nếu một ai đó đang đối mặt với nguy cơ bị lôi ra tòa xét xử mà đạt được thỏa thuận với nguyên đơn để nguyên đơn rút lại đơn kiện thì điều đó có nghĩa là hỏng có kiện tụng gì hết và sau đó cũng không được kiện về việc đó nữa.

Để tránh cảnh phải vác chiếu hầu tòa liên tục trong tương lai, đại gia Google chơi chiêu thỏa thuận, theo đó thì họ sẽ trả tiền (34 triệu rưỡi đô) để thành lập một tổ chức quản lý và chi trả tiền tác quyền, sau đó sẽ chi thêm ít nhất 45 triệu đô bồi thường (Nếu không vi phạm gì, sao phải bồi thường?) cho các chủ sở hữu quyền (gồm nhà xuất bản, tác giả, người thừa kế, người được nhượng quyền...), thanh toán luôn cả án phí. Uhm... chỗ này lại phải giải thích thêm chút nữa rằng án phí này là án phí để toà án xem xét, công nhận thỏa thuận chớ hỏng phải phí xử vụ án đó.

Đại khái theo thỏa thuận đó thì Google sẽ trả 60 đồng cho mỗi tác phẩm sách hoàn chỉnh, 15 đồng cho mỗi phụ trang hoàn chỉnh và 5 đồng cho mỗi phụ trang từng phần của sách. Số này chỉ được trả một lần (one-time payment). Sau đó thì chiếu theo doanh thu, Google sẽ trả cho chủ sở hữu quyền 63%, hắn ăn 37%.

Xoay quanh cái vụ um xì sùm này có mấy vấn đề to tướng tớ xin liệt kê dưới đây cho bà con cùng thưởng lãm

1. Văn phòng dự án thỏa thuận với Google

Sau khi được phía Google liên lạc, VLCC, do Mít xì Đàm Thị Lam Luyến mần giám đốc, bèn lập ngay cái văn phòng dự án nêu trên để tiến hành thỏa thuận với đại gia công nghệ này để thu tiền bồi thường và chi trả cho các tác giả (sau khi xén cái rột 20%). Bị chú là cái văn phòng này tới giờ vẫn chưa lập, mới... định lập thôi. Song để cho chính danh cái sự thu tiền của mình thì VLCC phải có được cái giấy ủy thác quyền cho các tác giả ký nên mới có chuyện họ gởi thư mời đến cho các tác giả.

Ông anh bảo tớ: "Gì kỳ vậy! Đáng lẽ Trung tâm phải hỏi tụi anh là có chịu thỏa thuận không đã chứ tự nhiên ừ với Google là sao? Ai cho Trung tâm cái quyền đó mà ừ?" Ờ, ai cho dzị ta? Hủn bik! Ông anh khác bảo: "Cái giấy của Google nó như cái đám rừng, anh đọc hỏng hiểu gì hết thì làm sao mà ký". Ông anh khác bảo: "Anh không tin là Trung tâm sẽ bảo vệ được tụi anh. Mấy vụ tranh chấp trong nước, có thấy Trung tâm làm được gì đâu. Cái này chẳng qua là Google họ tự nguyện trả tiền nên Trung tâm mới ngon vậy chớ".

2. Bốn trăm triệu USD (Một triệu gã Franklin)

Trả lời phỏng vấn báo Thanh Niên, Mít xì Lam Luyến ước tính hàng năm VLCC sẽ thu được từ Google từ 300 triệu - 400 triệu USD - con số khiến Phạm Thành Nhân tôi vò nát cái đầu, bứt gần trọc tóc mà vẫn tính không ra dù rằng đã thử giải phương trình, tính tích phân, đạo hàm nó lên, thậm chí chơi cả ma trận tuyến tính... Này nhớ, theo cơ sở dữ liệu hiện hành của Cu lì thì hắn đang có hơn 4000 tác phẩm sách của Việt Nam. Nhân số sách này cho 60 đồng mỗi cuốn thì chỉ mới có 240 ngàn đồng. Cứ cho là tính thêm phụ trang, phụ trang từng phần đi thì tớ cũng không thấy khả năng con số lên trên 400 ngàn. Vậy 400 triệu ở đâu mà ra? Trong 63% chăng?

Xin nhớ cho là cái 63% đó là tính trên doanh thu, nghĩa là nếu Google thu được tiền quảng cáo từ việc tìm kiếm sách, thu được tiền đọc sách, thu tiền quảng cáo của các nhà sách... họ họ mới trích 63% để trả. Trường hợp hỏng có ai search sách đó, hỏng ai chi tiền đọc online sách ở GoogleBooks thì số tiền mà Google sẽ trả cho ta là ZÊ RÔ đồng chớ ở đó mà 400 triệu đô hay 4 pennies. Người ta hay bảo nhà văn, nhà thơ làm toán rất tệ, nhưng tệ tới mức một triệu ông Benjamin Franklin thì hơi bị có vấn đề.

3. Sách hư cấu và phi hư cấu

Sách văn học như thơ, truyện ngắn, truyện dài, tiểu thuyết... đều thuộc nhóm sách hư cấu trong khi sách thì không chỉ bấy nhiêu đó mà còn có sách giáo khoa, sách tham khảo, tài liệu khoa học... Những cuốn này không nằm trong phạm vi của cái trung tâm bảo vệ quyền tác giả văn học. Và có lẽ vì thấy rằng như rứa sẽ khiến mình có nguy cơ không xẻo được tiền từ Google nên VLCC mới đòi thành lập thêm Hiệp hội quyền tác giả phi hư cấu để chính danh thu tiền. Bên cạnh đó VLCC còn đòi được quyền đại diện thu tiền cho những tác giả... không ký hợp đồng với mình. Nghĩa là anh có muốn hay không tui mặc kệ, tui cứ thu tiền bỏ túi cho chắc.

Bên Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc, dẫu còn nhiều chuyện lình xình, thì họ vẫn phải cử người đi đấu tranh, đòi tiền cho tác giả. Ở đây, Mít xì Luyến chỉ việc ngồi một chỗ mà Google dâng tiền tận nơi, thử hỏi sao không thích. Ậy, nhưng mà cái vụ dưng tiền tận nơi thì phải coi lại nha vì bên cạnh việc phải đồng ý thỏa thuận còn phải làm giấy đòi lãnh tiền nữa cơ chớ hỏng phải ký cái rẹt là có tiền bỏ túi đâu.

4. Có những gì trong thỏa thuận?

Cái này thì quả tình là sau khi đọc bản thỏa thuận tóm tắt dài 1 trang A4 và cả cái thỏa thuận dài 32 trang tớ vẫn thấy nó mù mù mờ mờ. Ký xong thỏa thuận òi thì Google mặc nhiên có quyền scan tuốt tất cả các sách của Việt Nam, miễn là giả xìn. Rứa tác giả có được ký cho chỗ khác hong? Nếu không thì sao? Ký rồi có được phép cho chỗ khác in ấn, phát hành hong? Nếu không thì sao? Giả tỷ sau khi ký thỏa thuận rồi mà tác giả không muốn Google lấy hết sách của mình thì có cancel cái thỏa thuận được không? À, câu này thì có thể trả lời là không. Tức là bút sa thì một bầy gà chết ngắt - phải cho Google lấy sách, lấy hết không chừa cuốn nào và tương ứng mỗi cuốn là 60 đồng cộng 63% doanh thu. Tử huyệt đã bị điểm.

Tớ tới bây giờ vẫn cứ thắc mắc hoài là tại sao trước tất cả mọi thứ, VLCC không mời tác giả lên hỏi ý kiến mà lại ngang nhiên lập văn phòng để đồng ý thỏa thuận? Tại sao không tham khảo các luật sư coi tình hình như thế nào? Đừng giỡn chơi nha! Giấy ký rồi, không có rút lại dễ dàng đâu. Giả thiết nếu VLCC mà được phép đại diện luôn cho các tác giả không ký hợp đồng để rồi các tác giả này không thể không cho Google lấy sách thì có phải là... chết mẹ người ta không? VLCC chớ bộ ông trời con nào mà ngon quá vậy!

Qua cuộc trao đổi với Mít xì Lam Luyến, tớ càng thấy chuyện bản quyền ở xứ mình nó tù mù. Trả lời trên báo Thanh Niên thì bà bẩu là mỗi năm thu 300 triệu - 400 triệu từ Google (tớ in đậm), tới khi tớ tính với bà thì bà thêm các website Việt Nam vô nữa. Tức là mơi mốt bà sẽ đòi tiền luôn mấy web Việt Nam. Cứ cho là vậy đi thì cũng không làm sao ra nổi 400 triệu. Tạm tính giá đô bây giờ lá 18k thì 400 triệu là 72 tỷ bạc chớ đâu phải 7000 đồng ăn cháo lòng.

Báo Thanh Niên

Cái bài trên báo Thanh Niên giật tựa "Google chào giá 400 triệu USD/năm bản quyền" nhưng tớ đọc từ đầu đến cuối bài thì cóc thấy chỗ nào là "Google chào giá" cả mà con số 400 là do Madam Luyến "nhẩm tính" ra. Qua trao đổi với tớ, Madam Luyến xác nhận là VLCC không có làm việc với luật sư của Google hay Google mà làm việc với các luật sư của bên nguyên (tức đại diện các nhà xuất bản, hiệp hội tác giả) cũng như các tổ chức quốc tế về bản quyền. Không có "giao thiệp" (kiểu như Bộ giao thiệp) thì làm gì có chuyện chào giá?

Báo Thanh Niên viết: "Tất cả các xuất bản phẩm Việt Nam sẽ không tồn tại trên bất kỳ cơ sở dữ liệu tìm kiếm nào của Google - trang công cụ tìm kiếm có lượng truy cập lớn nhất thế giới. Đó là một trong số những điều sẽ xảy ra nếu Việt Nam không đạt được thỏa thuận bản quyền với Google sau ngày 4.9.2009". Đoạn này thì không biết là Thanh Niên bị Google hù té đ... hay là vì tác giả bài báo quá thông minh mà suy diễn ra được thế. Ta nói, cái dự án GoogleBooks là một trong số các dịch vụ trực tuyến của Google, tỷ như GoogleDocs, GoogleTalk, GoogleApps, Blogspot, Orkut, Picasa... và nó chẳng liên quan gì đến cái GoogleSearch là ông trùm của thế giới hiện nay. Chuyện kiện tụng là chuyện của GoogleBooks, cho nên nếu ta có không thèm thỏa thuận, không thèm dàn xếp (tớ xài chữ này cho rõ nghĩa tiếng Việt) gì với Google thì họ sẽ buộc phải gỡ bỏ thông tin về sách của ta trên GoogleBooks (http//books.google.com) chứ khi ta search trên GoogleSearch (http://google.com) thì vẫn phải có thông tin về cuốn sách đó, ở đâu đó không phải GoogleBooks. Còn nếu search trên GoogleSearch mà không ra nữa thì trừ khi là cuốn sách đó không có ở bất cứ đâu, hoặc là Google nó... điên rồi, vứt nó đi!

Để bổ sung cho cái đỉnh cao trí tuệ của mình, Thanh Niên chơi cái hình minh họa là ảnh chụp màn hình trang GoogleSearch với từ khóa tìm kiếm là cuốn Đại Việt sử ký toàn thư. Hờ... khổ cho Thanh Niên, trang GoogleBooks không được thể hiện trong kết quả mà là thông tin sách trên wikipedia, vnthuquan, lichsuvietnam...

Tớ còn định viết nữa, nhưng giờ thì tớ phải giao cái bài Google cho tòa soạn. Ở đây tớ chỉ nói ngắn gọn vầy thôi là bà con có thể tham khảo sự việc tại địa chỉ này www.googlebooksettlement.com.

Phần tiếp theo, cho tớ nói chút xíu thêm về cái tờ báo Thanh Niên.

Số là hôm nay khi nghe anh em chửi ầm ầm cái bài báo trên Thanh Niên, tớ bèn bò vô coi sao (Tớ ngại vô trang này vì không hiểu họ lập trình thế nào mà mỗi lần truy cập vô đây thì trình duyệt chạy rất chậm và các ứng dụng trên máy cũng lết thê thảm lắm). Click vô mục Văn hóa - Nghệ thuật thì thấy nổi lên bài "Sao tự bơm, truyền thông thích... thổi" của tớ và bài "Bỗng dưng... thành sao" của em Quỳnh trong mục Tin đọc nhiều nhất. Con bé đệ tử tớ cười ha hả, bảo "Tin đọc nhiều nhất trên Thanh Niên là bài của Tuổi Trẻ. Ha ha...". Tớ cũng chỉ cười vậy thôi cho đến khi tớ click vô link "Trang sau" của mục Văn hóa - Nghệ thuật, phát hiện ra cái bài "Bỗng dưng... thành sao" được cóp tới hai lần. Lần này thì tớ cười khì rồi!



Bấm dzô coi hình full size nha bà con!



Ngày 12, cóp 2 bài



Trong khi ngày 11 đã cóp òi

em vẫn thix cầm, đọc, lật hơn . hay có ai đọc cho em nghe thì càng khoái!